Participatie: gezondheid maken we samen

Soms begint een gemeente of organisatie. Er is bijvoorbeeld een plan of vraag over zorg, gezondheid of ondersteuning. Dan is de vraag: welke mensen worden hierdoor geraakt en wie moeten we betrekken?

Maar het initiatief kan ook bij inwoners beginnen. Zij zien iets in hun buurt, hebben een idee of beginnen zelf iets. Dan is de vraag juist: wat kunnen gemeente en organisaties doen om aan te sluiten en te helpen?

Dat laatste noemen we ook wel overheidsparticipatie. De rollen draaien dan om: niet inwoners sluiten aan bij een plan van de overheid, maar de overheid sluit aan bij een initiatief uit de samenleving. Lees hier meer over op het Kennisknooppunt Participatie.

Niet iedereen hoeft bij ieder onderwerp mee te doen. We zoeken de mensen voor wie het vraagstuk belangrijk is of die er kennis en ervaring over hebben.

Dat kunnen inwoners in het algemeen zijn, maar bijvoorbeeld ook specifiek patiënten, cliënten, mantelzorgers, ervaringsdeskundigen, vrijwilligers, bewonersinitiatieven of beroepskrachten.

En we stellen steeds de vraag: wie missen we nog? Want als alleen mensen meedoen die gemakkelijk hun weg naar een bijeenkomst vinden, missen we belangrijke ervaringen.

Mensen kunnen meedoen bij het verkennen van een vraag, het bedenken van oplossingen, het maken van een plan, het nemen van besluiten, de uitvoering en de evaluatie.

Hoe eerder mensen aansluiten, hoe meer er vaak nog samen te onderzoeken en te kiezen is. Wie pas wordt gevraagd als het plan bijna klaar is, krijgt vanzelf minder ruimte.

Daarom kijken we vooraf: op welke momenten heeft de inbreng van anderen echt betekenis? En we adviseren om voldoende tijd in te bouwen om opbrengsten te verwerken én terug te koppelen.

Meedoen kan op verschillende manieren. Soms worden mensen geïnformeerd of geraadpleegd, soms geven zij advies, werken zij samen aan een plan of kunnen zij meebeslissen. De participatieladder helpt om die invloed vooraf duidelijk te maken.

Meer invloed is niet altijd beter. Het gaat erom dat de invloed past bij de vraag én dat vooraf helder is waar mensen wel en niet over kunnen meedenken of beslissen. Zo weet iedereen waar hij aan toe is en wat er met de inbreng gebeurt.

Goede participatie begint niet bij een werkvorm, maar bij hoe je samenwerkt.

Dat vraagt van beroepskrachten dat zij nieuwsgierig zijn, luisteren voordat zij oplossingen bedenken en duidelijk zijn over wat wel en niet mogelijk is. Ervaringen van inwoners zijn een andere vorm van kennis dan vakkennis of onderzoek, maar tellen wel mee.

Het vraagt ook dat je soms ruimte geeft. Niet alles hoeft door een organisatie bedacht, georganiseerd of overgenomen te worden.

Gelijkwaardig samenwerken vraagt van inwoners dat zij ervaringen en ideeën in brengen, delen wat zij belangrijk vinden en open staan voor wat anderen te vertellen hebben. 

Gelijkwaardig samenwerken betekent ook verantwoordelijkheid nemen: afspraken nakomen, samen naar mogelijkheden zoeken en aangeven wanneer je iets nodig hebt om verder te kunnen. Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn, maar je probeert wel samen verder te komen.

Er is geen standaardaanpak die overal werkt. Daarom gebruiken we binnen Samen Sterk Gooi een kompas voor inwoners en professionals.

Dat kompas geeft zes richtingen: duidelijk zijn over meepraten en meebeslissen, beginnen bij het dagelijks leven, ruimte geven aan ideeën van inwoners, bouwen aan vertrouwen en respect, zorgen dat iedereen mee kan doen en duidelijke afspraken maken. 

Het kompas is geen afvinklijst. Het helpt ons om tijdens de samenwerking steeds opnieuw te vragen: doen we dit nog samen, worden verschillende stemmen gehoord en is voor iedereen duidelijk wat er met de inbreng gebeurt?

Want goede participatie gaat uiteindelijk niet over een ladder, matrix of methode. Het gaat over mensen die elkaar willen horen, begrijpen en versterken. Gezondheid maken we samen.